[บทความ] : สคร. กำกับดูแลรัฐวิสาหกิจอย่างไร...?

ตอนที่ ๑: ปฐมบทของการกำกับดูแลและพัฒนาคุณภาพรัฐวิสาหกิจ

                   ทุกคนคงเคยได้ยินคำว่า “รัฐวิสาหกิจ” หลายคนคงรู้จัก “รัฐวิสาหกิจ” บางคนคงรู้ว่า  “รัฐวิสาหกิจ” ของไทยมีอะไรบ้าง แต่มีเพียงไม่กี่คนที่จะรู้ว่า...รัฐบาลที่ทำหน้าที่ผู้ถือหุ้นภาครัฐนั้น กำกับดูแล “รัฐวิสาหกิจ”อย่างไร ในวันนี้ นกปีกฟ้าขอนำเสนอเรื่องราวของการกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจของภาครัฐ โดยหน่วยงานเล็กๆ  ที่เต็มไปด้วยความตั้งใจและการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ ชื่อว่า “สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ” หรือ เรียกกันสั้นๆ ว่า สคร.

                   ภาครัฐมีการกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจผ่านทางกฎหมาย กฏระเบียบ ข้อบังคับต่างๆ และนโยบายของรัฐบาลที่ส่งผ่านมาทางแนวนโยบายผู้ถือหุ้นภาครัฐ (Statement of Directions : SOD) นอกจากนี้ ยังนำระบบการประเมินผลการดำเนินงานมาใช้เป็นกลไกและเครื่องมือในการประเมินผลการดำเนินงานของรัฐวิสาหกิจ ตั้งแต่ปี ๒๕๓๘ เป็นต้นมา โดยจะมุ่งกำกับไปที่ผลการดำเนินงานของรัฐวิสาหกิจและคุณภาพระบบการบริหารจัดการเป็นหลัก

                   ถามว่าระบบการประเมินผลการดำเนินงานรัฐวิสาหกิจช่วยกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจได้อย่างไร...?

                   ระบบการประเมินผลการดำเนินรัฐวิสาหกิจนั้น จะประเมินรัฐวิสาหกิจใน ๓ ด้านด้วยกัน

                   ด้านแรก ด้านการดำเนินงานตามนโยบาย นโยบายในที่นี้ก็หมายถึงนโยบายของรัฐบาลที่ให้รัฐวิสาหกิจดำเนินการในกิจกรรมต่างๆ ที่สอดคล้องกับ SOD

                   ด้านที่สอง ด้านผลการดำเนินงานของรัฐวิสาหกิจ จะประเมินจากผลการดำเนินของรัฐวิสาหกิจ ทั้งทางด้านการเงินและมิใช่การเงิน หรือเรียกง่ายๆ ว่า ดูที่ผลประกอบการขององค์กรนั่นเอง

                   ด้านที่สาม ด้านการบริหารจัดการองค์กร พิจารณาใน ๖ เรื่องดังนี้ ๑. บทบาทของคณะกรรมการรัฐวิสาหกิจ ๒. การบริหารความเสี่ยง ๓. การควบคุมภายใน ๔. การตรวจสอบภายใน ๕. การบริหารจัดการสารสนเทศ และ ๖. การบริหารทรัพยากรบุคคล

                   ซึ่งจะครอบคลุมการดำเนินงานของรัฐวิสาหกิจในภาพรวมและสะท้อนประสิทธิภาพการดำเนินงานของรัฐวิสาหกิจได้อย่างชัดเจน

                   รัฐวิสาหกิจจะได้อะไรจากการประเมินผลการดำเนินงาน...?

                   ในการประเมินผลการดำเนินงานรัฐวิสาหกิจนั้น จะมีผลตอบแทนให้กับรัฐวิสาหกิจตามระดับคะแนนจากการประเมินผลการดำเนินงานของรัฐวิสาหกิจ โดยรางวัลที่เป็นตัวเงินจะอยู่ในรูปของโบนัสของกรรมการรัฐวิสาหกิจ ผู้บริหาร พนักงาน และลูกจ้างของรัฐวิสาหกิจ และรางวัลที่ไม่ได้อยู่ในรูปตัวเงิน คือ การผ่อนคลายกฎระเบียบหรือนโยบายต่างๆ ที่เป็นกฎควบคุมให้แก่รัฐวิสาหกิจ และสุดท้ายคือรางวัลที่ซึ่งถือเป็นความภาคภูมิใจและเป็นเกียรติภูมิของรัฐวิสาหกิจ คือ รางวัลรัฐวิสาหกิจดีเด่น ซึ่งจัดให้มีขึ้นมาตั้งแต่ปี ๒๕๔๘ ต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน เป็นการประกาศผลงานของรัฐวิสาหกิจให้ประชาชนทั่วไปได้ทราบ และเป็นขวัญและกำลังใจให้กับรัฐวิสาหกิจที่มีผลการดำเนินงานในด้านต่างๆ อยู่ในระดับดี เช่นเดียวกับที่ภาคเอกชนมีการมอบรางวัลคุณภาพแห่งชาติ (Thailand Quality Award : TQA) และรางวัล SET Awards สำหรับองค์กรที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย เป็นต้น

                   จะมีการพัฒนาให้ระบบการประเมินผลการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นอย่างไร...?

                   จนถึงปัจจุบันนี้ ภาครัฐใช้ระบบการประเมินผลการดำเนินงานรัฐวิสาหกิจมาเป็นเวลากว่า ๑๖ ปีแล้ว แน่นอนว่าจะต้องมีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ทันกับสภาวะการณ์การเปลี่ยนแปลงของโลกในยุคปัจจุบัน สคร. ได้พัฒนาระบบประเมินผลมาอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นการกำหนดตัวชี้วัดในการประเมินผลเพิ่มเติม โดยนำเรื่องของระบบบริหารจัดการเพื่อสร้างมูลค่าเชิงเศรษฐศาสตร์ (EVM)เพื่อผลักดันให้เกิดสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับองค์กร โดยที่ไม่ได้มองเพียงแค่กำไรทางด้านบัญชีเพียงอย่างเดียว และการใช้ทรัพยากรร่วมกันของรัฐวิสาหกิจ (Synergy)เพื่อลดการใช้ทรัพยากรที่ซ้ำซ้อนกันของรัฐวิสาหกิจ ทั้งนี้ยังรวมไปถึงการพัฒนาระบบประเมินผลการดำเนินงานรัฐวิสาหกิจจาก “ระบบประเมินผลการดำเนินงานรัฐวิสาหกิจ” ไปสู่ “ระบบการประเมินคุณภาพรัฐวิสาหกิจ(State Enterprise Performance Appraisal”หรือที่เรียกกันสั้นๆ ว่า “ระบบ SEPA” เป็นการพัฒนาระบบประเมินผลการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพและได้มาตรฐานสากลมากยิ่งขึ้น โดยนำระบบการประเมินตนเอง (Self Assessment) และเกณฑ์การประเมินรางวัลคุณภาพแห่งชาติ (TQA)มาประยุกต์เชื่อมโยงเข้ากับระบบประเมินผลในปัจจุบัน ซึ่งได้เริ่มนำมาใช้อย่างเต็มรูปแบบกับรัฐวิสาหกิจบางแห่งแล้วตั้งแต่ปี ๒๕๕๔

                   ทั้งหมดนี้เป็นเพียงปฐมบทเท่านั้น ในตอนถัดไป นกปีกฟ้าจะพาไปรู้จักกับระบบประเมินผลการดำเนินงานรัฐวิสาหกิจในรายละเอียด ให้รู้กันไปเลยว่าทำไมเจ้าเครื่องมือนี้ถึงได้กำกับและดูแลรัฐวิสาหกิจไทย มาได้ยาวนานถึง ๑๖ ปี และเป็นกลไกสำคัญในการที่จะผลักดันและพัฒนาให้รัฐวิสาหกิจไทยสามารถยืนหยัดและแข่งขันกับองค์กรอื่นได้อย่างยั่งยืนได้อย่างไรบ้าง โปรดติดตามได้ในบทความตอนต่อไป...

...“นกปีกฟ้า”(นางสาวเบญจวรรณ ชุ่มชูบุญ)

...สำนักกำกับและประเมินผลรัฐวิสาหกิจ สคร.